Επιστήμη ή ψευδοεπιστήμη;
Το κρίσιμο κοινωνικό στοίχημα
- Authors: Γιώργος Κουνδουράκης
- ISBN Printed: 978-960-02-4655-1
- Year Current Publish: 2026
- Number of Pages: 502
- Shape: 14x21
27.56€
Διανύοντας την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, η ανάγκη για γνωσιακή εγγραμματοσύνη είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Κλιματική κρίση, πανδημίες, ενεργειακή μετάβαση. Η ανθρωπότητα των 8 δισεκατομμυρίων καλείται να επιλύσει προκλήσεις που απαιτούν καθαρή σκέψη και παγκόσμια συναίνεση. Η «τεχνοεπιστημονική προσέγγιση» είναι το ισχυρότερο όπλο μας —αρκεί να μάθουμε να το χρησιμοποιούμε σωστά.
Ωστόσο, ο θόρυβος του ανορθολογισμού και της ψευδοεπιστήμης συχνά καλύπτει τη φωνή της λογικής.
Γιατί η ψευδοεπιστήμη ανθίζει την ίδια στιγμή που η γνώση είναι πιο προσβάσιμη από ποτέ; Πώς το «κβαντικό» μετατράπηκε από επιστημονικό επίτευγμα σε εργαλείο παραπλάνησης;
Το βιβλίο αυτό αποτελεί έναν οδικό χάρτη για την κατανόηση της σύγχρονης πληροφοριακής πραγματικότητας του πλανήτη μας. Μέσα από μια ιστορική αναδρομή από την Επιστημονική Επανάσταση μέχρι σήμερα, αναλύει τους κοινωνικούς και ψυχολογικούς μηχανισμούς που τροφοδοτούν τη συνωμοσιολογία και την παραπληροφόρηση. Από την Αστρολογία και τον Δημιουργισμό, μέχρι το «New Age» και την Κβαντική Ψευδοεπιστήμη, το έργο αυτό:
▶ Αποκαλύπτει πώς οι λέξεις της επιστήμης χρησιμοποιούνται για να ντύσουν κίβδηλες θεωρίες που απομυζούν εκατομμύρια ευρώ.
▶ Αναλύει τον ρόλο των social media και του διαδικτύου στην εξάπλωση αλλά και στη «διάβρωση» της αλήθειας.
▶ Προσφέρει μία φιλοσοφική, ιστορική και κοινωνιολογική ματιά στα όρια μεταξύ επιστημονικής μεθόδου και ψευδοεπιστημονικής πρακτικής.
▶ Παρουσιάζει 10+10 πρακτικές οδηγίες για την αναγνώριση και αντιμετώπιση των ανορθολογικών θεωριών.
Το παρόν σύγγραμμα ευελπιστεί να αποτελέσει ένα εγχειρίδιο πνευματικής αυτοάμυνας απέναντι στα fake news, την παραπληροφόρηση, τη συνωμοσιολογία και τον ανορθολογισμό.
Εξοπλίζει τον αναγνώστη με συγκεκριμένα εργαλεία για να διακρίνει το τεκμηριωμένο από το αυθαίρετο.
Ένα must read για κάθε πολίτη που αρνείται να παραμείνει θεατής στην επικράτηση του παραλόγου. Ένα κάλεσμα σε ατομική και συλλογική ευθύνη.
Μια μικρή ώθηση προς ένα μέλλον όπου ο ορθολογισμός και η επιστήμη αποτελούν τα πιο σημαντικά μέσα επιβίωσης, ευημερίας και εξέλιξης του ανθρώπου.
ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ...13
ΠΡΟΛΟΓΟΣ...19
ΕΙΣΑΓΩΓΗ...23
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Επιστήμη: ιστορική επισκόπηση και σύγχρονη κατάσταση...29
1.1 Οι απαρχές της σύγχρονης επιστήμης και η εξέλιξή της μέχρι τη σημερινή εποχή...30
1.2 H σύγχρονη επιστήμη και η σημερινή κατάσταση...43
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2
Ψευδοεπιστήμη και ανορθολογισμός: ιστορική επισκόπηση, σύγχρονη κατάσταση και αξιολόγηση...51
2.1 Τι είναι η ψευδοεπιστήμη; Ψευδοεπιστημονικές θεωρίες της σύγχρονης εποχής (20ός – 21ος αιώνας) και η ιστορική τους διαμόρφωση...52
2.2 Η υπόθεση Lysenko...58
2.3 Ευγονική, ΗΠΑ και Άρια φυλή...63
2.4 Η Δημιουργία, το κίνημα του φονταμενταλισμού, ο Δημιουργισμός και η θεωρία του «Επιστημονικού» Δημιουργισμού...79
2.5 Ομοιοπαθητική, νατουροπαθητική και άλλες μορφές εναλλακτικής Ιατρικής...99
2.6 Είναι η Αστρολογία επιστήμη και τι σχέση έχει με την Αστρονομία;...109
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3
Κβαντική ψευδοεπιστήμη: από τη New Age (Νέα Εποχή) μέχρι σήμερα...127
3.1 Η κβαντομηχανική και η ιστορική της διαμόρφωση...128
3.2 Η New Age, η εμφάνιση της κβαντικής ψευδοεπιστήμης και η διαμόρφωσή της κατά τον 20ό και 21ο αιώνα...137
3.3 H σημερινή κατάσταση...152
3.3.1 Μία «δωρεάν» κβαντική προσφορά: η ελεύθερη ενέργεια...163
3.3.2 «Κβαντικές θεραπείες» και «κβαντικές επικοινωνίες»...170
3.4 Η κβαντική Φυσική και ο μακρόκοσμος...181
3.5 Η ηθική διάσταση της κβαντικής ψευδοεπιστήμης...187
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4
Η εγγενής «αβεβαιότητα» της επιστήμης ως σημείο αντιπαράθεσης επιστημόνων, φιλοσόφων και κοινωνιολόγων της επιστήμης...193
4.1 Τέσσερις επιστημολογικές προσεγγίσεις, σχετικές με την οριοθέτηση και τον χαρακτήρα των επιστημονικών θεωριών...199
4.1.1 Λογικός Θετικισμός, η αρχή της επαλήθευσης και το κριτήριο επαληθευσιμότητας...199
4.1.2 Ο Καρλ Πόπερ και το κριτήριο της διαψευσιμότητας...201
4.1.3 Ο Κουν και η θεωρία των Παραδειγμάτων...205
4.1.4 Φεγιεράμπεντ και επιστημονικός πλουραλισμός...207
4.2 Σύγχρονα ρεύματα στη φιλοσοφία της επιστήμης – Επιστημονικός ρεαλισμός και αντιρεαλισμός...210
4.2.1 Η ρεαλιστική θέση στη σύγχρονη φιλοσοφία της επιστήμης...211
4.2.2 Η αντιρεαλιστική τάση στη σύγχρονη φιλοσοφία της επιστήμης...219
4.3 Οριοθέτηση της επιστήμης...224
4.3.1 Εργασία οριοθέτησης...225
4.3.2 Σκέψεις και κριτική στις προηγούμενες επιστημολογικές προσεγγίσεις...227
4.3.3 Συμπεράσματα επί των επιστημονικών τοποθετήσεων στην οριοθετική και επιστημολογική προσέγγιση της επιστήμης...243
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5
Η αξιωματική «βεβαιότητα» της ψευδοεπιστήμης σε ευθεία αντιπαράθεση με την επιστημονική «αβεβαιότητα»...249
5.1 Η χρήση της «κοινής λογικής» ως λογικού λάθους κατανόησης της φύσης...254
5.2 Δέκα βασικές αρχές τις οποίες πρέπει να γνωρίζουμε, σχετιζόμενες με τις ανθρώπινες προκαταλήψεις, την επιστήμη και την ψευδοεπιστήμη...263
5.3 Η μεθοδολογική διαφορά της επιστήμης από την ψευδοεπιστήμη...276
5.4 Βασικοί κανόνες αναγνώρισης του ανορθολογισμού και της ψευδοεπιστήμης. Αναζήτηση του τεκμηριωμένου ισχυρισμού...288
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6
Κοινωνικές πρακτικές που μπορούν να ενδυναμώσουν ή να αποδυναμώσουν την ψευδοεπιστήμη και τον ανορθολογισμό...317
6.1 Ο κόσμος της μετα-αλήθειας (post-truth world) στον ψηφιακό κόσμο του διαδικτύου...329
6.1.1 Το έργο του bullshitter – Pseudoscience ή Bullscience;...337
6.1.2 Το λογοτεχνικό «hacking» στα συγγράμματα της Grub Street...342
6.2 Fake news, ψευδοεπιστήμη και fact checking...345
6.2.1 Fake news και False news – Misinformation και Disinformation...346
6.2.2 Με ποιον τρόπο μπορούμε να παράγουμε ψευδοεπιστήμη και θεωρίες συνομωσίας όταν δημιουργούμε και διαδίδουμε fake news;...349
6.2.3 Έλεγχος πληροφορίας (Fact checking)...369
6.3 Δημοσιογραφία & ΜΜΕ σε σχέση με την προβολή επιστήμης & ψευδοεπιστήμης...375
6.3.1 Προβλήματα επικοινωνίας δημοσιογράφων και επιστημόνων...376
6.3.2 Τι είναι η επιστημονική δημοσιογραφία;...380
6.3.3 Ποιοι και πώς κάνουν επιστημονική δημοσιογραφία;...381
6.3.4 Τι θεωρούμε «καλή» επιστημονική δημοσιογραφία;...383
6.3.5 Ποιοι παράγοντες ευνοούν την ψευδοεπιστημονική δημοσιογραφία;...387
6.4 Κακή επιστήμη...391
6.4.1 Η «νοσολογία» των επιστημόνων...392
6.4.2 Τα «αρπακτικά» περιοδικά διαδίδουν ψευδοεπιστήμη...396
6.4.3 Οι απατεώνες των εργαστηρίων και των στατιστικών δεδομένων...401
6.4.4 Πώς η κακή (ψευδο)επιστήμη και τα fake news μπορούν να παραγάγουν ψευδοεπιστήμη: Το αντιεμβολιαστικό κίνημα ως η πιο σύγχρονη μορφή ψευδοεπιστήμης - Ο ρόλος της δημοσιογραφίας...405
6.5 (Τεχνο)Επιστημονικός Εγγραμματισμός.414
6.5.1 Τι ορίζουμε ως επιστημονικό εγγραμματισμό;...414
6.5.2 Ο επιστημονικός αναλφαβητισμός ξεκινάει από τη λανθασμένη γλωσσική νοηματοδότηση...417
6.5.3 Τα σημαντικότερα οφέλη του (τεχνο)επιστημονικού αλφαβητισμού...425
6.6 Η συμβολή της εκπαίδευσης στην ανάπτυξη του (αν)ορθολογισμού...430
ΕΠΙΛΟΓΟΣ 439
ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΟΡΩΝ 451
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 489
