Μαρίνος Σιζόπουλος: «Κύπρος: Μια μακρά πορεία προδοσίας (1955-1974)»
Αλεξία Βλάρα-diastixo.gr | Δημοσιεύτηκε 13 Απριλίου 2026
Το πόνημα του Μαρίνου Σιζόπουλου Κύπρος: Μια μακρά πορεία προδοσίας (1955-1974), που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαζήση, συνιστά μια διεισδυτική ανατομία της σύγχρονης κυπριακής τραγωδίας, επιχειρώντας να συνθέσει το περίπλοκο παζλ των παρασκηνιακών διεργασιών που οδήγησαν στον μοιραίο Ιούλιο του 1974. Η ιδιότητα του συγγραφέα ως προέδρου της Επιτροπής για τον «Φάκελο της Κύπρου» προσδίδει στο έργο αδιαμφισβήτητη εγκυρότητα, καθώς η αφήγηση εδράζεται σε έναν τεράστιο όγκο αρχειακού υλικού, απόρρητων εγγράφων και ένορκων καταθέσεων των πρωταγωνιστών. Το βιβλίο παρουσιάζει πτυχές που συχνά παραμένουν στο ημίφως της επίσημης ιστοριογραφίας, αποδομώντας συστηματικά τους μύθους που συντηρήθηκαν επί δεκαετίες και αποκαλύπτοντας την «αλυσίδα της προδοσίας» μέσα από τα λόγια των ίδιων των ατόμων που βρέθηκαν στο κέντρο των λήψεων αποφάσεων.
Η έρευνα εκκινεί από τη «γενέτειρα» του προβλήματος, την περίοδο 1955-1959, αναδεικνύοντας πώς η βρετανική αποικιοκρατία, θορυβημένη από τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ, μετέτρεψε μεθοδικά ένα ζήτημα αυτοδιάθεσης σε μια τριμερή διαφορά, προσκαλώντας την Τουρκία στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ως ενδιαφερόμενο μέρος. Κεντρικό σημείο αποτελεί η ανάλυση των εκθέσεων του Νιχάτ Ερίμ το 1956, οι οποίες αποτελούν τον «οδικό χάρτη» της τουρκικής επεκτατικότητας. Εκεί αποδεικνύεται ότι η διχοτόμηση, η δημογραφική αλλοίωση και η στρατιωτική παρουσία στο νησί δεν υπήρξαν τυχαίες συνέπειες των γεγονότων του 1974, αλλά προμελετημένοι στρατηγικοί στόχοι της Άγκυρας ήδη από τη δεκαετία του ’50. Μέσα από αυτό το πρίσμα, η τουρκική πολιτική καταδεικνύεται ως ένα διαχρονικό δόγμα με απόλυτη συνέπεια στην υλοποίησή του.
Δεν αποσκοπεί στον διχασμό, αλλά στην ενημέρωση της νέας γενιάς, προσφέροντας τα απαραίτητα εφόδια για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής επεκτατικότητας στο σύγχρονο, ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον.
Παράλληλα, το βιβλίο φωτίζει τον κυνικό ρόλο του ξένου παράγοντα κατά τη μεταβατική δεκαετία του 1960. Η αξιοποίηση των στοιχείων του «Φακέλου» αποκαλύπτει πώς τα Σχέδια Άτσεσον και οι προτάσεις για «διπλή ένωση» λειτούργησαν ως ο προθάλαμος του διαμελισμού, θυσιάζοντας την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας στον βωμό της νατοϊκής συνοχής και της αποτροπής της σοβιετικής διείσδυσης. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις διακοινοτικές ταραχές του 1963-64 και στη μετέπειτα ανάκληση της ελληνικής μεραρχίας από τη Χούντα των Αθηνών, μια κίνηση που περιγράφεται ως μία από τις μελανότερες στιγμές της πορείας προς την καταστροφή, καθώς αποστερήθηκε από το νησί η μόνη ουσιαστική αποτρεπτική ισχύς έναντι της τουρκικής απειλής.
Η ανάλυση κορυφώνεται με την παρουσίαση της εσωτερικής κατάρρευσης, όπου η δράση της Χούντας και της ΕΟΚΑ Β’ λειτούργησε ως ο δούρειος ίππος για την ολοκλήρωση του εγκλήματος. Ο συγγραφέας στοιχειοθετεί πώς το πραξικόπημα κατά του αρχιεπισκόπου Μακαρίου προσέφερε στην Άγκυρα το νομιμοφανές πρόσχημα που αναζητούσε επί δεκαετίες για να επέμβει στρατιωτικά. Η τουρκική εισβολή αναδεικνύεται έτσι όχι ως ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως η βίαιη κατάληξη μιας μακρόχρονης μεθόδευσης, η οποία είχε ουσιαστικά προδιαγραφεί στα διπλωματικά παρασκήνια πολύ πριν ο πρώτος Τούρκος στρατιώτης πατήσει το έδαφος του νησιού, με τη συνέργεια εγχώριων κύκλων που έθεσαν το ιδεολογικό πάθος πάνω από το εθνικό συμφέρον.
Πέραν της ιστορικής καταγραφής, ο Μαρίνος Σιζόπουλος καταλήγει σε μια επίκαιρη γεωστρατηγική πρόταση για την επιβίωση του κυπριακού ελληνισμού. Συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν, εξηγεί ότι οι σημερινές ασύμμετρες απειλές και το όραμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» αποτελούν τη συνέχεια της ίδιας επεκτατικής λογικής του 1956. Ο συγγραφέας υπογραμμίζει την ανάγκη για μια νέα ακολουθητέα πολιτική, η οποία πρέπει να βασίζεται στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος, στη σύναψη ουσιαστικών στρατηγικών συμμαχιών στην Ανατολική Μεσόγειο και στην πλήρη αξιοποίηση της ιδιότητας της Κύπρου ως κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ιστορική αυτογνωσία προβάλλει ως το μοναδικό όπλο για την αποφυγή των ίδιων μοιραίων λαθών, που έθεσαν σε κίνδυνο τη φυσική και εθνική επιβίωση του λαού.
Συνολικά, το έργο αποτελεί ένα απαραίτητο εγχειρίδιο για κάθε αναγνώστη που επιθυμεί να κατανοήσει το βάθος της κυπριακής τραγωδίας. Λειτουργεί ως ένα ισχυρό αντίδοτο στη λήθη και την ιστορική παρανόηση, μετατρέποντας τον «Φάκελο της Κύπρου» από ένα κλειστό αρχείο σε ένα ζωντανό μάθημα εθνικής επιβίωσης. Είναι ένα κείμενο που δεν αποσκοπεί στον διχασμό, αλλά στην ενημέρωση της νέας γενιάς, προσφέροντας τα απαραίτητα εφόδια για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της τουρκικής επεκτατικότητας στο σύγχρονο, ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον.