Η ρητορική της αχαλίνωτης ελληνικής αλυτρωτικής δημοκοπίας με σημαία την Ένωση έχτιζε από προπολεμικά στην Κύπρο πολιτικές καριέρες παρά την αμετακίνητη βρετανική εμμονή διατήρησης της αυτοκρατορικής κτήσης στην Ανατολική Μεσόγειο αλλά και τη σφοδρή αντίδραση των Τουρκοκυπρίων να ενσωματωθούν στο ελληνικό κράτος. Οποιαδήποτε δε προσπάθεια αναζήτησης εναλλακτικών ενδιάμεσων εξελικτικών διαδρομών και πολύ περισσότερο η αμφισβήτηση του ενωτικού μονόδρομου χαρακτηριζόταν ως εθνική προδοσία. 
Κι ενώ σημαντική μερίδα της ιθύνουσας κυπριακής τάξης διατηρούσε πάντα προνομιακές σχέσεις με το βρετανικό καθεστώς, οι πολιτευτές της διαγκωνίζονταν ωστόσο σε ρητορική επίδειξης αδιάλλακτου ενωτικού υπερπατριωτισμού. Ταυτόχρονα επισκιάζονταν τεράστια κοινωνικά προβλήματα που μάστιζαν τον εξαθλιωμένο αγροτικό πληθυσμό, ο οποίος γονάτιζε από ασήκωτους φόρους, και ιδιαίτερα στη διάρκεια του Μεσοπολέμου έχανε μαζικά τις περιουσίες του από τους τοκογλύφους. 
Παράλληλα στο νησί μεταγγίζονταν πάντα τα πολιτικά πάθη και οι διχασμοί της «μητέρας Ελλάδας», ενώ ιδιαίτερα καταστροφική διχαστική επίδραση μεταξύ των Ελληνοκυπρίων άσκησε ο ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος. 
Το αδιέξοδο ελληνοκυπριακό ενωτικό κίνημα πριν από το 1950 αποτελεί ιστορικό υπόβαθρο με κρίσιμα γεγονότα που θεμελίωσαν και δρομολόγησαν τη διαμόρφωση και των μετέπειτα εξελίξεων. Όμως, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο και με τον τορπιλισμό μετέπειτα της δέσμιας και ευάλωτης Κυπριακής Δημοκρατίας, με επιστέγασμα την τουρκική εισβολή, με την οποία κορυφώθηκε το κυπριακό δράμα το 1974.